Dieren- & managementmetaforen

management en organisatie kan (soms) een voorbeeld nemen aan metaforen in de dierenwereld. Anders werken de vaak herkenbare metaforen in ieder geval inspirerend voor managers of geinteresseerden in management.
Als eerste aftrap: management is leuk maar je moet wel een vak hebben.
Voor overeenkomsten in de sport willen we Johan Cruijff aan het woord laten.

De apenrots (carrière maken 1)

Waarom wil iedereen tegenwoordig maar carrière maken? Niets dierlijks is ons mensen vreemd. Want ook dieren willen naar de top. Voor apen letterlijk. Zij willen naar de top van de apenrots. De mannetjesaap wil naar de top eenvoudigweg omdat er aan de top meer te eten (en te bonken) valt. Voor de mensenwereld zal hetzelfde wel gelden zou je denken. Het tegendeel is waar. Midas Dekkers vraagt zich vertwijfeld af waarom je als manager naar de top zou willen immers: "·de baas geniet heus niet meer van zijn eten dan de secretaresse; al die zakenlunches komen hem (haar!) waarschijn de strot uit. Het enige wat hij ergens insteekt is zijn neus en enige wat hij hard maakt zijn doelstellingen".

(Ontleend aan: De koe en de kanarie, Midas Dekkers, 1998)

De leider van de roedel (carriere emaken II)

En natuurlijk heeft jouw baas ook weer een baas. Je kunt het vergelijken met een rijtje wilde zwijntjes in het bos. Als je een plekje naar voren opschuift kijk je tegen de achterkant van een nieuwe voorganger. "Behalve wanneer je de leider bent van de roedel, zal het uitzicht altijd hetzelfde zijn."
(Ontleend aan: De barbaren van Bill Gates, 1998)

Olifanten en muizen (inschatten van eigen prestaties & invloed)

De olifant en de muis lopen samen door de woestijn. De muis draait zich om en zegt tegen de olifant: "Goh wat maken wij een stof zeg".

Dezelfde olifant en muis lopen over een brug. De olifant snauwt naar de muis: "Je moet niet zo hard stampen anders stort de brug in".

Camelnose (beslissingen op basis van beperkte waarneming)

Stel je bent portier. Er wordt op de deur geklopt. Het is al avond dus allereerst maar eens het luikje openmaken. Je voelt wat haren, je voelt een hete adem en zelfs een puntje van een tong. Het zal wel een hond wezen die kan dus nog wel binnen gelaten worden. Als je de deur openmaakt zie je dat er een kameel voor de deur staat.

Olifantengeheugen (beslissingen op basis van oude waarneming)

Een baby-olifant wordt vastgezet aan een paaltje in de grond. Als hij weg wil lopen zal hij zich pijn doen. Dta laat hij dan na een poging dan ook uit zijn hoofd. Ook oude olifanten staan aan een paaltje vastgezet aan de grond. Ze kunnen het paaltje er met gemak uit trekken/lopen. Ze doen dit niet op basis van de waarneming van vroeger.

Waarom een paard geen kameel is? (aangepast zijn aan de omgeving waarin je functioneert)

Een paard is geen kameel. En dat is maar goed ook want een paard zal nooit kunnen leven in de woestijn. Hij loopt er veel te hard en zal dus snel zijn uitgeput. Daarnaast heeft hij geen bulten en dus geen reserves om het een tijd lang zonder water vol te houden. Als zijn baas hem niet regelmatig naar een oase rijdt dan legt hij het loodje.

"Als je een paard bent moet je niet leren koorddansen". (ontleend aan: De gekookte kikker, 1995)

Luis in de pels

Mensen en organisatie-onderdelen die er vooral zijn om kritisch te wezen. Ze worden als lastig ervaren maar daar worden ze dus ook voor betaald.

Poema op de savanne (Boerenslimheid)

Jan loopt met zijn minder getalenteerde buurman Kees door de Afrikaanse Savanne. Plotseling staan ze oog in oog met een poema. Eerst sluipen ze weg maar het is al te laat. De poema heeft ze in de gaten en rent enthousiast het tweetal tegemoet.

Jan: Oei dit is niet zo best.

Kees: zegt niets haalt zijn gymschoenen uit zijn rugzak en trekt deze vlot aan.

Jan: waarom doe je dat nu dat heeft toch geen zin. Een poema loopt minstens 3x zo snel als een mens. Ook op gymschoenen loop je niet sneller dan die poema.

Kees: dat klopt. Maar met gymschoenen loop ik wel altijd nog sneller dan jij!

(je hoeft alleen maar iets beter te zijn dan de concurrent)

Wormen (logische conclusies trekken)

Er was eens een arts gevraagd om voor een groep alcoholisten te spreken om hen op de gevaren van alcohol te wijzen in de hop dat ze zouden stoppen met drinken. Hij koos voor een harde demonstratie.

Op de bewuste avond zette hij twee glazen op tafel. Het ene gevuld met water en in het andere pure alcohol. De arts nam een regenworm en plaatste die in het glas water. De worm zwemt wat rond en klimt weldra over de rand van het glas. Vervolgens gooide de arts de worm in het glas alcohol. De worm kronkelde hevig en ging kopje onder even later was hij dood. Een gespannen stilte in de zaal. "Wel, dames en heren wat leren wij hiervan?" sprak de arts triomfantelijk. Iemand achter in de zaal riep meteen: "Als je maar genoeg alcohol drinkt krijg je nooit last van wormen".

(ontleend aan: "Management met metaforen, Baardman, 1996".

De leeuw en de olifant (Vertellen over iets waar je geen verstandvan hebt)

Kareltje moest een spreekbeurt houden over de leeuw. Jammer genoeg had hij helemaal geen verstand van leeuwen. Dit is zijn spreekbeurt.

Kareltje: "Vandaag ga ik het hebben over de leeuw. De leeuw is een stoer beest dat leeft in Afrika. De leeuw is voor niemand bang behalve voor de olifant. Olifanten zijn hele grote dieren met twee grote oren. Daarnaast heeft de olifant een lange slurf waarmee hij water opdrinkt en bomen uit de grond kan trekken. De olifant leeft vooral in Afrika. Een bekende olifant is Dumbo.

De spruit en de sinaasappel (karakterverschillen)

Indachtig de vorige metafoor. Olifanten en leeuwen leven trouwens in Afrika. Afrika ligt vlak bij Spanje waar de mensen veel sinaasappels eten. Voor sinaasappels werd vorige jaar en karaktercampagne gemaakt. De sinaasappel en de spruit die elkaar tegenkomen.

Sinaasappel: "Ik kom juist uit Spanje, ik barst van de energie!!!" (opgewekt vol met zelfvertrouwen)

Spruit (snibbig): "Ja dat kun je wel zien" (afgemeten en afgunstig)

Met dank aan Rolf van Ginderen.

Champignonmanagement

Uit het Engels "The mushroom approach" ten aanzien van iemand of een groep mensen: "We feed them shit, keep them in the dark and when their head sticks out , chopp 'm off"

Vogeltje nadoen (niet onderkende capaciteiten)

Een vrouw solliciteert bij het circus.

Circusdirecteur: "Zo u wilt bij ons komen werken. Wat kunt u zoal?"

Vrouw: "Ik kan iets heel bijzonders. Ik kan een vogeltje nadoen!"

Circusdirecteur (lacht): "Maar mevrouwtje dat is toch niets bijzonders"

Vrouw: "Ja maar ik kan het echt heel goed. Het is echt speciaal."

Circusdirecteur: "Sorry. Daar komen de mensen echt niet voor na het circus."

Vrouw: "Ok jammer dan." en ze vliegt door het raam naar buiten.

Zeemeeuwmanagement

Dit is een term voor de interim-manager die schreeuwend naar binnenkomt, vervolgens de boel helemaal onder schijt en dan maar weer weg vliegt.

Papegaaiencultuur I

Het gevaar dat iedereen elkaar gaat napraten zonder dat duidelijk wordt wat het nu eigenlijk waard is.

Papegaaiencultuur II

Een man komt in de dierenwinkel en wil een papagaai kopen.

Man: Ik wil een papegaai kopen.

Verkoper: Dat kan! Wat dacht u van deze rooie hier die kost slechts 1000 piek. Hij kan alle liedjes van Marco Borsato zingen.

Man: En die groene daarnaast?

Verkoper: Die kost 5000 piek. Hij zingt alle liedjes van Marco Borsato. Daarnaast zegt hij ook nog goedemorgen en goedemiddag op de juiste momenten en hij kan verjaardagen onthouden.

Man: mmm. dat is inderdaad wel heel speciaal. En die papagaai daarachteraan?

Verkoper: oh eh ja·.dat is een hele dure die kost 10.000 piek

Man (verheugd): zo wat kan die papagaai dan wel niet allemaal!

Verkoper: nou, om heel eerlijk te zijn kan hij helemaal niets bijzonders.

Man: Maar waarom is die dan zo duur?

Verkoper: Hij is de manager van die andere twee.

Papegaaiencultuur III

In dezelfde dierenwinkel knoop je een gesprek aan met een papegaai.

Man: "Lorre?...Lorre!"

Papegaai: "Ja, wat is er!"

Met de wolven in het bos meehuilen.

Hetzelfde zeggen wat je collega's zeggen (of nog beter de baas) ook al weet je zelf niet precies waarom.

Ken je mogelijkheden

Sla de vlieg niet op het hoofd van de tijger

Blaffende kat (formats en niet gemeten kwaliteiten)

Moeder kat moet naar school komen om het rapport van de kleine kat te bespreken.

Onderwijzer: "Om eerlijk te zijn gaat het helemaal niet goed met de kleine. Het rapport staat vol met onvoldoendes. Hier voor blaffen zelfs een twee."

Moeder kat: "Maar ze kan toch heel goed miauwen."

Onderwijzer: "Ja dat was ons inderdaad ook al opgevallen. Ze miauwt misschien wel het beste van de hele klas. Maar ja, miauwen zit niet in het lespakket van onze school."

(Vrij naar: Arnold Cornelis - De vertraagde tijd - Stichting Essence, 1999)

Kip & roofvogel (overview en zuinig omspringen met kracht)

Lopend door het kantoor is iedereen gedurig druk in de weer. Druk druk druk. De vergelijking met het kippenhok ligt voor de hand. Kippen zijn voortdurend bezig zijn met het pikken van zaadjes. Helaas heeft geen van hen overview. De arend opereert vanuit de lucht. Hij maakt gebruikt van thermiek, heeft overview en spant zich niet overmatig in en·.slaat dan selectief toe.

Een arend vangt geen vliegen

Kortom de grote baas bemoeit zich niet met details.

Een vliegende kraai vindt meer dan een zittende

Actieve mensen bereiken meer

Kamelen verdelen (de visie van de buitenstaander & adviseur)

Een oude arabier wilde op zijn sterfbed zijn kamelen verdelen over zijn de drie zonen. De oudste kreeg de helft, de middelste een kwart en de jongste eenzesde. De oude arabier had in totaal 11 kamelen. De zonen kwamen er echter niet uit.

Toen kwam er een adviseur. Hij zei: "Ik zal mijn kameel er even bijzetten". De eerste zoon kreeg zes kamelen (de helft) de tweede zoon drie (een kwart) en de derde zoon twee (eenderde). Zo werden de kamelen verdeeld en stapte de adviseur op zijn eigen kameel en reed de woestijn in, een volgende opdracht tegemoet.

(ontleend aan: Management by suprise, M. Weggeman, 1998)

Berengrappen (adviseurs II)

Twee vrienden zitten in een blokhut ter gelegenheid van een berenjacht. Ze drinken behoorlijk. Een van de twee moet even naar buiten. Daar ontmoet hij een beer. Vlot rent hij terug naar de hut. Vlak bij de ingang komt de man ten val. De beer over hem heen de hut in. De gevallen man doet snel de deur dicht en zegt tegen zijn vriend: "Als jij dit probleem oplost doe ik wat anders."

De manager zegt dat de adviseur beren (moeilijke problemen) binnen jaagt.

(Ontleend aan: De gekookte kikker, P. Camp & F. Erens, 1991 eerder verschenen in: De geheimen van adviseren, G.M. Weinberg, 1988).

De gekookte kikker (gewenning & verandering)

Zet een kikker in een bak met kokend water en hij zal er onmiddellijk uitspringen. Als dezelfde kikker in een bak met lauw water zit die langzaam wordt opgewarmd dan zal deze gewoon blijven zitten. Zolang zelfs dat het water kookt en het loodje heeft gelegd.

De kikker in een bak melk (soms moet je dingen die in eerste aanleg zinloos lijken)

Dezelfde twee onfortuinlijke kikkers vallen in een emmer met melk. Ze springen omhoog maar komen niet over de rand. Na een tijdje geeft een van de kikkers er de brui aan. De andere kikker bleef door zwemmen en springen totdat··.de melk boter geworden was. Vervolgens sprong hij uit de emmer.